stamboomonderzoek  (onderzoek - onderzoek opzetten)| bovenbouw v |

stamboomonderzoek

stamboom vaders kant

In de stamboom hierboven is de familiesituatie aan vaders kant weergegeven voor geelgekleurde personen. De opa en oma aan vaders kant van de persoon in geel kregen vier kinderen. De vader van de persoon in geel was het op één na oudste kind van zijn ouders. Zijn jongere zus heeft nooit kinderen gekregen en zijn jongste zus wel. Alleen de kinderen van de oudste broer van zijn vader hebben zelf ook kinderen.

stamboom moeders kant

In de stamboom hierboven is de familiesituatie aan moeders kant voor geelgekleurde personen weergegeven. De opa en oma aan moeders kant van de persoon in geel hebben vier kinderen gekregen. De moeder van de persoon in geel was het jongste kind van haar ouders. Haar oudere zus heeft twee zonen met kinderen. Haar oudste zus heeft twee dochters met kinderen en een zoon met kinderen. Haar oudste broer heeft een zoon met vijf kinderen, waarvan de oudste inmiddels drie kinderen heeft.

familiestamboom samenstellen

• inventariseer de familie aan vaders kant
• inventariseer de familie aan moeders kant
• stel van beide kanten een stamboom op.

eigenschappen

Door uiterlijke kenmerken van bepaalde eigenschappen in een stamboom te noteren, kunnen genotypische eigenschappen van personen achterhaald worden.

stambomen oogkleur vaders kant
  
stambomen oogkleur moeders kant
  

Uit de bovenstaande stambomen kan worden afgeleid dat de bruine oogkleur dominant is over de blauwe oogkleur. Als een persoon in de stamboom blauwe ogen heeft, is deze persoon dus homozygoot voor deze eigenschap en kan dit in de stamboom genoteerd worden als bb. Als een persoon in de stamboom bruine ogen heeft, kan uit een stamboomonderzoek worden afgeleid of deze persoon homozygoot BB of heterozygoot Bb is voor deze eigenschap. In de stamboom aan vaders kant hierboven hebben de kinderen van de grootouders zowel bruine als blauwe ogen, terwijl de grootouders zelf blauwe of bruine ogen hebben. Hieruit kan worden afgeleid dat zowel de grootvater als zijn beide zonen heterozygoot Bb zijn voor bruine ogen. Binnen een stamboomonderzoek kan niet altijd van alle personen met zekerheid worden gezegd welk genotype ze hebben. In de stamboom aan moeders kant hierboven hebben zowel de kinderen van de grootouders als de grootouders zelf bruine ogen. Het genotype van zowel de kinderen van de grootouders als de grootouders zelf kan op grond van deze informatie niet met zekerheid worden bepaald. De grootouders kunnen bijvoorbeeld allebei heterozygoot Bb zijn voor bruine ogen of een van beiden kan heterozygoot Bb en de andere kan homozygoot BB zijn voor bruine ogen. Hieronder is de genotypische stamboom voor de oogkleur aan vaders kant uitgewerkt.

genotypische stamboom oogkleur vaders kant

onvolledig dominant

Als de oogkleur van een persoon met bruine ogen nauwkeuriger onderzocht wordt blijkt dat homozygoot bruine ogen donkerder van kleur zijn dan heterozygoot bruine ogen. Het allel voor bruine ogen is onvolledig dominant.

onvolledig dominant

intermediair

Naast bruine of blauwe ogen kunnen mensen ook groene of groenbruine ogen hebben. De allelen voor groene en bruine ogen zijn beide dominant over blauwe ogen. Echter de allelen voor groene en bruine ogen zijn onderling ongeveer even sterk. Deze allelen noemen we dan intermediair.

intermediair

familiestamboom voor oogkleur

• geef de fenotypische kenmerken in de stamboom van vaderskant weer
• bepaal de genotypen en geef deze in de stamboom weer
• geef de fenotypische kenmerken in de stamboom van moederskant weer
• bepaal de genotypen en geef deze in de stamboom weer
• verwerk onvolledige dominantie en intermediaire overerving in de stambomen

X-chromosomale overerving

kleurenblind

Bij mensen is het allel voor kleurenblindheid recessief en erft X-chromosomaal over. Dit wil zeggen dat een mannelijk persoon de eigenschap kleurenblindheid niet van zijn vader kan krijgen, omdat het allel voor kleurenblindheid zich niet bevindt op het Y-chromosoom dat hij van zijn vader erft. Als een mannelijk persoon kleurenblind is, heeft hij dit allel gekregen van van zijn moeder. Daarnaast kunnen alleen vrouwelijke personen drager zijn van kleurenblindheid, terwijl ze zelf niet kleurenblind hoeven te zijn.

stambomen kleurenblindheid moeders kant

familiestamboom voor kleurenblindheid

• geef aan in de stamboom aan vaders kant welke personen kleurenblind zijn
• achterhaal de genotypen
• geef aan in de stamboom aan moeders kant welke personen kleurenblind zijn
• achterhaal de genotypen
• achterhaal welke personen drager van kleurenblindheid kunnen zijn

tongrollen

tongrollen

familiestamboom voor tongrollen

• geef in de familiestambomen aan welke personen wel of niet kunnen `tongrollen`
• analyseer de stambomen op tongrollen
• leid uit deze analyse af of tongrollen wel of niet dominant overerft
• leid uit deze analyse af of tongrollen wel of niet X-chromosomaal overerft
• geef aan hoe deze analyse tot stand is gekomen

onafhankelijke en gekoppelde overerving

Wanneer twee verschillende genenparen op één chromosoompaar liggen is de verdeling van de allelen over de gameten anders dan bij twee verschillende genenparen die zich op twee verschillende chromosoomparen bevinden. Wanneer twee verschillende genenparen op één chromosoompaar liggen is de verdeling van de allelen over de gameten anders dan bij twee verschillende genenparen die zich op twee verschillende chromosoomparen bevinden.

onafhankelijke overerving bij twee verschillende genen

gekoppelde overerving bij twee verschillende genen

typen oorlellen en haarvorm

familiestamboom voor oorlelvorm en haartype

• geef in de familiestambomen aan welke personen welk type oorlel en haar hebben
• analyseer beide stambomen op type oorlel en haar
• leid uit de stambomen af welke haarvorm dominant overerft
• leid uit de stambomen af welk haartype dominant overerft
• leid uit beide stambomen af of oorlelvorm X-chromosomaal overerft
• leid uit beide stambomen af of haartype X-chromosomaal overerft
• leid uit beide stambomen af of deze eigenschappen wel of niet gekoppeld voorkomen
• geef aan hoe deze analyse tot stand is gekomen


persoonlijke score

history

advertentie

advertentie

© 2019 Leon Dahmen biodoen Den Haag